Szkoła w Chyszowie została powołana przez władze austriackie w 1892 roku. Regularne nauczanie rozpoczęto w 1918 roku, po przekazaniu szkole z dóbr książąt Sanguszków budynku z przyległymi terenami.
Do wybuchu II wojny światowej szkoła była wspomagana przez zarządcę dóbr książęcych. Do szkoły uczęszczało średnio około 100 uczniów rocznie. Od początku działania szkoła dożywiała biedniejszych uczniów i zaopatrywała ich w odzież.
Po wybuchu II wojny światowej, mimo ogromnych trudności (brak opału, silne mrozy, epidemie) w szkole w Chyszowie nie przerwano nauki. We wrześniu 1944 roku w chyszowskiej szkole nauka rozpoczęła się najwcześniej z całego powiatu, zapisała się wtedy rekordowa liczba uczniów 204, nawet z odległych rejonów.
Po zakończeniu działań wojennych nauka rozpoczęła się już 22 stycznia 1945 roku. W maju 1945 roku Komisja Parcelacyjna przyznała szkole w Chyszowie dwa budynki i 1 ha gruntów na własność.
Od końca lat 50-tych trwały starania o wybudowanie nowej szkoły. Budowę rozpoczęto 20 maja 1964 roku. Mimo, że prace szybko postępowały, przeprowadzenie do nowej szkoły nastąpiło na przełomie grudnia 1965 i stycznia 1966 roku.
Wkrótce szkole nadano imię Marii Dąbrowskiej, znanej pisarki i orędowniczki praw dzieci. Dwadzieścia lat później dzięki staraniom całego środowiska szkoła otrzymała sztandar. We wrześniu 1999 roku w szkole utworzono I oddział integracyjny a od 1 września 2003 roku Szkoła Podstawowa nr 11 jest Szkołą Podstawową Integracyjną.
Na przestrzeni lat dyrektorami szkoły byli:
- Elżbieta Kościńska 1941 – 1949 kierownik
- Janina Jezierska 1954 – 1970 kierownik
- Bogumiła Oleksy 1970 – 1973
- Joanna Barska 1973 – 1982
- Antoni Wacław 1982 – 1987
- Helena Tokarska (Tucka) 1987 – 1990
- Maria Nasiadka 1990 – 1995
- Bronisława Chytaj 1995 – 2005
- Elżbieta Wójcik 2005 – 2020
- Anna Pawula 2020 –
(Nie)zwykła historia:
od rycerskiego dworu do wspierającej szkoły
Wśród dziejowych meandrów Chyszowa
Historia Chyszowa sięga zamierzchłych czasów – pierwsze dokumenty wspominające o tej miejscowości pochodzą z 1426 roku. Wtedy to Andrzej z Żelichowa, podkomorzy sandomierski, zatwierdził przebieg granicy między posiadłościami Jana z Tarnowa a ziemiami należącymi do wywodzących się z rodu Romerów Jana i Piotra. Założycielem wsi był Jan Romer, który uzyskał królewskie pozwolenie od samego Władysława Jagiełły. Co ciekawe, Chyszów był całkowicie „odłączony” od Tarnowa, np. w kwestii przynależności do najbliższego kościoła parafialnego. Chyszowianie byli częścią parafii w Zbylitowskiej Górze. Przez kolejne stulecia Romerowie gospodarzyli na okolicznych terenach. Na przełomie XVI i XVII wieku przenieśli się do Bieździedzy (dzisiejsze woj. podkarpackie), porzucając swoją dawną siedzibę.
W kolejnych wiekach Chyszów przeszedł pod rządy książąt Sanguszków i stał się częścią ich majątku folwarcznego. Po rozbiorach Polski miejscowość znalazła się w zaborze austriackim. Przemiany gospodarcze nie ominęły wsi – działały tu dwa młyny wodne, a w 1892 roku, z inicjatywy władz zaborczych, powstała pierwsza szkoła. Z kolei książę Eustachy Stanisław Sanguszko postawił na rozwój hodowli koni, zakładając w Chyszowie stadninę specjalizującą się w chowie szlachetnej rasy koni czystej krwi arabskiej.
Po folwarcznej przeszłości pozostało wiele śladów. To zabudowania dawnych stajni czy szpalery drzew, niegdyś wyznaczające granice pastwisk i dróg. Jednak dawniej okolica była zupełnie inna: w centrum Chyszowa znajdował się wielki staw, zasilany wodami, nieistniejącej już dzisiaj, Młynówki. Ciek ten stanowił dopływ rzeki Białej. To właśnie na Młynówce działały wspomniane już młyny wodne.
Nowoczesność coraz śmielej wkraczała do Chyszowa. W 1906 roku przez wieś poprowadzono linię kolejową z Tarnowa do Szczucina (tzw. ,,Szczucinkę”), a dziewięć lat później powstał tu cmentarz ofiar I wojny światowej. W 1917 roku zainaugurowano działalność warsztatów naprawczych taboru kolejowego, zakładów, które po 1951 roku przekształcono w znane dziś w całej Europie Zakłady Mechaniczne „Tarnów”. W międzywojniu planowano również założenie na Chyszowie cmentarza, jednak zbyt wysoki poziom wód skutecznie to uniemożliwił. Nekropolia powstała finalnie w pobliskich Mościcach.
Po zakończeniu II wojny światowej nastąpiła radykalna zmiana ustroju ziemskiego. W wyniku reformy rolnej folwark Sanguszków został znacjonalizowany, a następnie przekształcony w Państwowe Gospodarstwo Rolne (PGR). Sam Chyszów w 1951 roku włączono natomiast w granice administracyjne Tarnowa.
Lata 60. przyniosły budowę nowoczesnej szkoły podstawowej, ukończonej w 1966 roku. Jej kształt wskazuje na to, iż powstała przy okazji programu budowy szkół na Tysiąclecie Państwa Polskiego. W kolejnej dekadzie w trosce o środowisko powstał Lasek Chyszowski, stanowiący zieloną strefę ochronną dla pobliskich Zakładów Azotowych. Lasek zastąpił dawne pastwiska i padoki dla koni.
Transformacja ustrojowa po 1990 roku odcisnęła kolejne piętno na dawnym Chyszowie. Opuszczone zabudowania folwarczne zaczęły znikać z krajobrazu, a w ich miejscu powstało targowisko, które od lutego 2011 roku działa pod nazwą „Plac targowy Chyszów”. Wcześniej, w 2003 roku, Rada Miasta Tarnowa oficjalnie powołała do życia Osiedle nr 9 „Chyszów”, przekształcając historyczną wieś w integralną część miejskiej tkanki Tarnowa.
Na drodze ku nowoczesnej edukacji
W samym sercu Chyszowa od ponad stu lat działa placówka, która nie tylko kształci, ale i wychowuje kolejne pokolenia młodych Tarnowian. Szkoła Podstawowa Integracyjna Nr 11 im. Marii Dąbrowskiej, bo o niej mowa, zlokalizowana jest przy ul. Mościckiego 177A i pozostaje ważnym punktem na edukacyjnej mapie miasta.
Jej korzenie sięgają końca XIX wieku, kiedy to władze austriackie zdecydowały się otworzyć szkołę w Chyszowie. Pierwsze wzmianki o jej założeniu pochodzą już z 1892 roku. Po I wojnie światowej książęta Sanguszkowie na rzecz szkoły przekazali bliżej nieokreślony budynek wraz z przyległą, dużą działką. Dzięki temu w 1918 roku nowa placówka mogła rozpocząć działalność edukacyjną, a uczęszczało do niej średnio około 100 uczniów rocznie. W kolejnych latach, po wybuchu II wojny światowej, szkoła borykała się z licznymi trudnościami, przede wszystkim z brakiem opału czy epidemiami. Pomimo to nieprzerwanie prowadziła naukę. We wrześniu 1944 roku do szkoły zapisała się rekordowa liczba 204 uczniów.
Od końca lat 50. trwały starania o wybudowanie nowej szkoły. Budowę rozpoczęto 20 maja 1964 roku. Mimo że prace szybko postępowały, przeprowadzenie do nowego budynku nastąpiło na przełomie grudnia 1965 i stycznia 1966 roku. Wkrótce Szkole Podstawowej nr 11 nadano imię Marii Dąbrowskiej, znanej powieściopisarki, eseistki i tłumaczki dzieł literackich. Dwadzieścia lat później, dzięki staraniom całego środowiska, szkoła otrzymała sztandar.
Z czasem placówka ewoluowała. We wrześniu 1999 roku w szkole otworzono pierwszą klasę integracyjną, rozpoczynając tym samym nowy rozdział działania. Od 1 września 2003 roku Szkoła Podstawowa nr 11 stała się Szkołą Podstawową Integracyjną Nr 11, zrzeszając uczniów o różnym stopniu i rodzaju niepełnosprawności. Kolejny milowy krok postawiono w roku szkolnym 2011/2012, kiedy powstał pierwszy oddział specjalny dla uczniów ze spektrum autyzmu. Te decyzje zmieniły w szkole wiele, czyniąc ją wzorem empatycznej i włączającej edukacji, uwzględniającej indywidualne potrzeby każdego ucznia.
„Jedenastka” to dziś nie tylko zwykła podstawówka, ale także miejsce z wyjątkowym klimatem, gdzie codzienność opiera się na wzajemnym szacunku i akceptacji. Tutaj odkrywane są wzajemne odmienności, kształtowane umiejętności, postawy i kompetencje. Uczniowie wyposażani są w uniwersalne i ponadczasowe wartości, uczą się odpowiedzialności, życzliwości oraz współpracy, a ich rozwój wspierany jest przez wysoko wykwalifikowaną i doświadczoną kadrę pedagogiczną. W swojej pracy nauczyciele stosują innowacyjne metody nauczania bazujące na osiągnięciach współczesnej pedagogiki, psychologii i neurodydaktyki, a także wykorzystują nowoczesne technologie takie, jak: tablice multimedialne, liczne roboty czy programy edukacyjne.
Dążąc do osiągnięcia jak najlepszej jakości kształcenia, szkoła stwarza szansę zdobywania dodatkowej wiedzy czy umiejętności, oferując szeroką ofertę zajęć pozalekcyjnych, m.in. z robotyki, programowania, kreatywnego układania klocków Lego. Prowadzi też koła szachowe, językowe, wokalne, taneczne oraz artystyczne, organizuje liczne akcje czytelnicze, kulturalne, proekologiczne i prozdrowotne, realizuje projekty ogólnopolskie czy międzynarodowe. Wraz z początkiem roku szkolnego 2024/2025 podjęto inicjatywę „Szkoła bez dzwonków”. Nowoczesna organizacja dnia to tylko jeden z elementów, który czyni placówkę bardziej przyjazną uczniom i sprawia, że czują się w niej bardzo dobrze. Wszystko to w duchu zrównoważonego rozwoju, który jest tu praktyką codzienną.
Obecnie w murach Szkoły Podstawowej Integracyjnej Nr 11 w Tarnowie funkcjonuje nowoczesna placówka edukacyjna, otwarta na potrzeby współczesnego społeczeństwa, przygotowana do podejmowania różnego rodzaju działań i wyzwań, jakie stają przed szkołą przyszłości. Sercem jej działalności edukacyjnej, wychowawczej oraz opiekuńczej są uczniowie, którzy czerpią radość z odkrywania tajników wiedzy, osiągają sukcesy, a także spełniają swoje marzenia.
Opracowanie:
Anna Pawula, Kacper Szymański
